Jaworz

Jaworz, zwany też Kretówką (921 m) – najwyższy szczyt Pasma Łososińskiego w Beskidzie Wyspowym, położony na granicy między wsiami Kobyłczyna i Pisarzowa, część stoku o ekspozycji północno-zachodniej należy do wsi Żmiąca, zaś część stoku o północno-wschodniej do wsi Stańkowa.

Szczyt od strony wschodniej ma stromy kopulasty wierzchołek, co nadaje mu charakterystyczny wygląd. Obecnie zalesione wzgórze, w przeszłości na swoim szczycie miało wybudowaną wieżę triangulacyjną z platformą widokową, tzw. "patrią", skąd rozpościerała się szeroka panorama. Widoczne były: Beskid Wyspowy, Pogórze Rożnowskie z Zalewem Rożnowskim, Nowy Sącz, Beskid Sądecki, Gorce, Beskid Żywiecki i Pogórze Wielickie a przy niskiej wilgotności powietrza Tatry oraz Pieniny.

Wschodnie stoki Jaworza zalesione są tylko w partiach wierzchołkowych, pola uprawne dochodzą aż do wysokości około 820 m. Wybudowano tutaj, na wysokości około 800 m drewnianą wieżę widokową o wysokości ok. 20 m. Obok niej jest pole biwakowe z zadaszonym grillem i wiata. Z wieży roztaczają się widoki na Zalew Rożnowski, Nowy Sącz, Beskid Niski, Beskid Sądecki, a przy b. dobrej pogodzie Pieniny i Tatry Bielskie.

Na północno-wschodnim zboczu góry, na wysokości około 870 m znajduje się częściowo zasypana "Jaskinia w Jaworzu", w przewodnikach nazywana "Jaskinią Zbójecką". Jest to dwumetrowa studnia prowadząca do stromej pochylni, jej długość wynosi 7 m, a głębokość – 5 m. Podanie ludowe wiąże jaskinię z kryjówką zbójców, opowiadano o podziemnych przejściach i przeciągach gaszących świece. Pierwszym, który uznał jaskinię za wartą opisu był prawdopodobnie Jan Ligęza (1928).

We wsi Żmiąca niedaleko od szczytu Jaworza, pod sąsiednim wzgórzem Cuprówka, działa filia ośrodka opiekuńczo-wychowawczego i adopcyjnego Fundacji Dzieło Pomocy Dzieciom prowadzącego działalność opiekuńczo-wychowawczą i rekreacyjną wśród dzieci z domów dziecka, pogotowi rodzinnych, rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka, a także z rodzin patologicznych, ubogich i zaniedbanych.

Z góry Jaworz można zobaczyć piękną panoramę Zalewu Rożnowskiego, Tatr oraz łunę Krakowa-Nowej Huty.

Jaworz, zwany też Kretówką (921 m) – najwyższy szczyt Pasma Łososińskiego w Beskidzie Wyspowym, położony na granicy między wsiami Kobyłczyna i Pisarzowa, część stoku o ekspozycji północno-zachodniej należy do wsi Żmiąca, zaś część stoku o północno-wschodniej do wsi Stańkowa.

Szczyt od strony wschodniej ma stromy kopulasty wierzchołek, co nadaje mu charakterystyczny wygląd. Obecnie zalesione wzgórze, w przeszłości na swoim szczycie miało wybudowaną wieżę triangulacyjną z platformą widokową, tzw. "patrią", skąd rozpościerała się szeroka panorama. Widoczne były: Beskid Wyspowy, Pogórze Rożnowskie z Zalewem Rożnowskim, Nowy Sącz, Beskid Sądecki, Gorce, Beskid Żywiecki i Pogórze Wielickie a przy niskiej wilgotności powietrza Tatry oraz Pieniny.

Wschodnie stoki Jaworza zalesione są tylko w partiach wierzchołkowych, pola uprawne dochodzą aż do wysokości około 820 m. Wybudowano tutaj, na wysokości około 800 m drewnianą wieżę widokową o wysokości ok. 20 m. Obok niej jest pole biwakowe z zadaszonym grillem i wiata. Z wieży roztaczają się widoki na Zalew Rożnowski, Nowy Sącz, Beskid Niski, Beskid Sądecki, a przy b. dobrej pogodzie Pieniny i Tatry Bielskie.

Na północno-wschodnim zboczu góry, na wysokości około 870 m znajduje się częściowo zasypana "Jaskinia w Jaworzu", w przewodnikach nazywana "Jaskinią Zbójecką". Jest to dwumetrowa studnia prowadząca do stromej pochylni, jej długość wynosi 7 m, a głębokość – 5 m. Podanie ludowe wiąże jaskinię z kryjówką zbójców, opowiadano o podziemnych przejściach i przeciągach gaszących świece. Pierwszym, który uznał jaskinię za wartą opisu był prawdopodobnie Jan Ligęza (1928).

We wsi Żmiąca niedaleko od szczytu Jaworza, pod sąsiednim wzgórzem Cuprówka, działa filia ośrodka opiekuńczo-wychowawczego i adopcyjnego Fundacji Dzieło Pomocy Dzieciom prowadzącego działalność opiekuńczo-wychowawczą i rekreacyjną wśród dzieci z domów dziecka, pogotowi rodzinnych, rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka, a także z rodzin patologicznych, ubogich i zaniedbanych.

Z góry Jaworz można zobaczyć piękną panoramę Zalewu Rożnowskiego, Tatr oraz łunę Krakowa-Nowej Huty.

Szlaki turystyki pieszej

– z Limanowej przez Sałasz na szczyt Jaworza. Czas przejścia: 3:10 h, suma podejść 670 m

– z Laskowej, następnie na wschód szlakiem niebieskim. Czas przejścia 4:10 h, suma podejść 670 m.

– z Pisarzowej, następnie na wschód szlakiem niebieskim. Czas przejścia: 3:05 h, suma podejść 540 m

– z Łososiny Górnej przez Sałasz, następnie na wschód szlakiem niebieskim. Czas przejścia: 3:40 h, suma podejść 640 m.

– znad Jeziora Rożnowskiego (Tęgoborze-Przełom). Czas przejścia: 3:30 h, suma podejść 750 m.

Przekazy historyczne

W okresie II wojny światowej, w okolicznych lasach działali polscy partyzanci, według przekazów historycznych, już od 1944 patrole hitlerowskich żołnierzy niemieckich nie przedostawały się do okolicznych wsi z powodu uciążliwych starć z oddziałami partyzanckimi. Tutejsi partyzanci AK dowodzeni m.in. przez – wówczas uciekiniera ze wschodu, po wojnie w USA – Michała Rogalskiego ps. "Mira", rozbiły kolaborantów w Ujanowicach, Łososinie Dolnej i Łososinie Górnej. W niektórych z tych starć brały też udział B.Ch.. Michał Rogalski jest fundatorem kapliczki – pomnika AK postawionego na pobliskim niższym wzgórzu o nazwie Cuprówka, co roku od 1986 w niedzielę przed 15 sierpnia odbywają się tam uroczyste Msze św. w intencjach patriotycznych.